Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) otrzyma nowe uprawnienia. To jedna z najważniejszych zmian w funkcjonowaniu PIP od wielu lat. Reforma PIP ma wzmocnić ochronę pracowników, ograniczyć nadużywanie umów cywilnoprawnych oraz zwiększyć skuteczność kontroli prowadzonych przez inspektorów pracy. Nowe przepisy budzą duże zainteresowanie, a jednocześnie wiele pytań i obaw – zwłaszcza wśród pracodawców.
Najszerzej komentowaną nowością jest przyznanie okręgowym inspektorom pracy prawa do wydawania decyzji administracyjnych, ustalających istnienie stosunku pracy. Oznacza to, że PIP będzie mogła zakwestionować zawartą umowę cywilnoprawną – np. umowę zlecenia lub kontrakt B2B – i uznać ją za umowę o pracę. Dotyczy to sytuacji, w których współpraca spełnia cechy stosunku pracy określone w Kodeksie pracy. Jest to obszar tzw. pozornego samozatrudnienia, czyli gdy praca jest wykonywana osobiście, pod kierownictwem pracodawcy, w określonym miejscu i czasie, przy włączeniu w strukturę firmy. Dodatkowo gdy kontrahent pracuje na sprzęcie powierzonym przez firmę bez ponoszenia własnego ryzyka gospodarczego.
Nowe przepisy niwelują konieczność wytaczania procesów sądowych przez PIP. Wystarczy sama decyzja administracyjna aby np. umowa B2B została przekwalifikowana na etat, ze skutkiem natychmiastowym. Może to budzić wątpliwości i obawy pracodawców jednak sama procedura kontroli daje im również, swojego rodzaju, szansę na rehabilitację. Jest to obowiązkowy etap w kontroli PIP – polecenie usunięcia naruszeń. Kontrola ma przebiegać według następującego schematu:
- Inspektor przeprowadzi kontrolę i oceni charakter współpracy.
- Jeśli stwierdzi nieprawidłowości, najpierw nakaże ich usunięcie.
- Dopiero brak reakcji pracodawcy może skutkować wydaniem decyzji administracyjnej ustalającej stosunek pracy.
- Od decyzji będzie można odwołać się do sądu pracy w ciągu 30 dni.
Co istotne, wniesienie odwołania ma wstrzymywać wykonanie decyzji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, który na rozpatrzenie sprawy ma również 30 dni.
Nowością będzie także możliwość uzyskania od PIP interpretacji indywidualnej. Pracodawca będzie mógł zwrócić się do inspekcji z pytaniem, czy sposób zatrudnienia jest zgodny z prawem. Największe jednak obawy budzi kwestia możliwości naliczania przez ZUS zaległych składek i US zaległych podatków, za okres do 5 lat wstecz, od momentu wydania decyzji przez PIP. Zakwestionowanie przez PIP umowy/umów może więc okazać się bardzo kosztowne dla pracodawców, dlatego też powinni oni dokładne przeanalizować sposoby zatrudniania współpracowników oraz dostosować procedury do nowych regulacji jeszcze przed 8 lipca 2026 r.
Masz dodatkowe pytania?
Zapraszamy do kontaktu i umówienia spotkania w Kancelarii w Warszawie. Zapewniamy naszym Klientom kompleksową pomoc prawną
