Czy ubezwłasnowolnienie w Polsce pójdzie do likwidacji? Rząd niedawno przyjął nowy projekt ustawy w tej sprawie. Instytucja ubezwłasnowolnienia od wielu lat budzi kontrowersje w środowiskach prawniczych, organizacjach pozarządowych oraz wśród osób działających na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami. Obowiązujące aktualnie przepisy pozwalają na całkowite lub częściowe ograniczenie zdolności do czynności prawnych osobom pełnoletnim, które z powodu choroby psychicznej, niepełnosprawności intelektualnej lub innych zaburzeń psychicznych, głównie pijaństwa i narkomanii, nie są w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem.
Obecny model opiera się na założeniu, że w określonych sytuacjach państwo może pozbawić osobę możliwości samodzielnego podejmowania decyzji prawnych. Krytycy tego rozwiązania wskazują, że jest ono niezgodne z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, która podkreśla prawo każdej osoby do zachowania zdolności prawnej oraz korzystania ze wsparcia przy podejmowaniu decyzji. Polska, jako strona tej konwencji, od lat jest zobowiązana do dostosowania swojego prawa do międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka. W ramach realizacji tego zobowiązania Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji. Głównym założeniem jest stopniowe odejście od instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienie jej nowoczesnym systemem wsparcia.
Nowoprzyjęty przez rząd projekt ustawy przewiduje zastąpienie ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania decyzji. Zakłada on, że osoba potrzebująca pomocy zachowuje zdolność do czynności prawnych, a wsparcie jest dostosowywane do jej indywidualnych potrzeb.
Wśród proponowanych rozwiązań znajdują się:
- asysta prawna, polegająca na pomocy w rozumieniu skutków podejmowanych decyzji i czynności prawnych;
- możliwość ustanowienia kuratora wspierającego – osoby która pomaga w załatwianiu spraw urzędowych, finansowych czy osobistych;
- mechanizmy monitorowania jakości udzielanego wsparcia;
- możliwość wskazania osoby zaufanej na wypadek utraty zdolności do samodzielnego podejmowania decyzji w przyszłości tzw. pełnomocnictwo rejestrowane.
Nowy model ma opierać się przede wszystkim na poszanowaniu woli i preferencji osoby wspieranej. Oznacza to odejście od praktyki podejmowania decyzji „za kogoś” na rzecz podejmowania decyzji „z kimś”. Zwolennicy reformy podkreślają, że likwidacja ubezwłasnowolnienia zwiększy poziom ochrony praw człowieka i pozwoli osobom z niepełnosprawnościami zachować większą niezależność. Reforma może również przyczynić się do ograniczenia społecznego wykluczenia oraz zwiększenia aktywności zawodowej i obywatelskiej osób wymagających wsparcia.
Masz dodatkowe pytania?
Zapraszamy do kontaktu i umówienia spotkania w Kancelarii w Warszawie. Zapewniamy naszym Klientom kompleksową pomoc prawną
